Logo Kultura Paryska 20 lipca 2019
LUDZIE
Józef Czapski

LATA NAJWAŻNIEJSZE

1896  3 kwietnia w Pradze przychodzi na świat Józef Czapski - syn Jerzego i Józefy z Thunów. Pierwsze lata życia spędza w Przyłukach,  rodzinnym majątku nieopodal Mińska.
1915  Rozpoczyna studia prawnicze na Uniwersytecie Petersburskim.
1917  W Korpusie Paziów. Zaciąga się do 1. Pułku Ułanów Krechowieckich.
1918  Występuje z wojska. Deklaruje wobec władz wojskowych gotowość służby bez broni w ręku. Otrzymuje misję odszukania oficerów polskich z 1. Pułku Ułanów Krechowieckich i ustala, że jeńcy zostali rozstrzelani.
1919/1920 Służy w pociągu pancernym „Śmiały”. Bierze udział w wyprawie kijowskiej. Odznaczony Krzyżem Virtuti Militari, zostaje podporucznikiem. Zapisuje się do ASP w Krakowie.
1923 Wraz z kolegami zakłada grupę malarską kapistów.
1924 Wyjeżdża z kapistami do Paryża.
1926 Poznaje m.in. André Malraux, François Mauriaca i  Jacques’a Maritaina.
1930 Wystawia wraz z kapistami w Galerie Zak w Paryżu. Podróżuje po Hiszpanii.
1931 Wystawy kapistów w Galerie Moss w Genewie i w Warszawie - w Polskim Klubie Artystycznym ,,Polonia”.
1932 Wystawa w Galerie Vignon w Paryżu. Powrót do Polski.
1933 Pracuje nad nigdy niewydaną książką o Rozanowie.
1935  W Paryżu pisze książkę o Józefie Pankiewiczu. Poznaje Czesława Miłosza. Bierze udział w wystawie „Salon 35” w Poznaniu.
1936 Wystawa rysunku w ZZPAP w Warszawie. Ukazuje się książka „Józef Pankiewicz. Życie i dzieło".
1938 Wystawy: indywidualna w IPS-ie, prezentuje prace we Lwowie, Warszawie, Krakowie i w polskim pawilonie na Międzynarodowej Wystawie Sztuki w Pittsburgu.
1939 Zmobilizowany jedzie do Krakowa, do 8. Pułku Ułanów. 27 września zostaje wzięty do niewoli przez Armię Czerwoną i internowany w Starobielsku.
1940  Opuszcza Starobielsk i poprzez przejściowy obóz Pawliszczew Bor trafia do Griazowca.
1941  Po podpisaniu układu Sikorski-Majski zostaje zwolniony z obozu i wstępuje do Polskich Sił Zbrojnych w ZSRS. Jest kierownikiem biura poszukiwań zaginionych w Rosji oficerów i żołnierzy.
1942  Składa memoriał o zaginionych. Zostaje szefem Wydziału Propagandy i Informacji przy Sztabie Armii Polskiej. Jako jeden z ostatnich opuszcza Związek Sowiecki i dociera do Meschedu w Iranie. Zaczyna pisać „Na nieludzkiej ziemi”.
1942/1943   Przemierza szlak wojenny - od Iraku przez Palestynę i Egipt do Włoch.
1944   Kampania włoska. Zostaje majorem i szefem Wydziału Propagandy i Kultury. Nakładem Biblioteki Orła Białego uzkazują się „Wspomnienia starobielskie”.
1945/1947  Kieruje paryską placówką 2. Korpusu.
1947  W czerwcu ukazuje się w Rzymie pierwszy numer „Kultury”. Zamieszcza w nim szkic napisany po śmierci Pierre’a Bonnarda. Zamieszkuje wraz z siostrą Marią i przybyłym z Włoch zespołem „Kultury” w Maisons-Laffitte, w domu przy Avenue Corneille.
1948 Zostaje zdemobilizowany w Calais.
1949 Instytut Literacki wydaje książkę „Na nieludzkiej ziemi”. Ukazuje się też jej wersja francuska w przekładzie Marii Adeli Bohomolec i autora.
1950  Podróż do Ameryki z serią odczytów – jest to kwesta na rzecz „Kultury”. W czerwcu wraz z Jerzym Giedroyciem uczestniczy w spotkaniu założycielskim Kongresu Wolności Kultury w Berlinie.
1951  Pierwsza powojenna wystawa w Galerie Motte w Genewie.
1952  Wystawy w Paryżu, w Galerie Bénézit i w Grabowski Gallery w Londynie.
1954  Wraz z zespołem „Kultury” przenosi się do domu przy Avenue Poissy w Maisons-Laffitte. Wystawy w Grabowski Gallery w Londynie i w Galerie Bénézit w Paryżu.
1955  Wystawa w brukselskim Palais des Beaux-Arts. Podróż do Ameryki Południowej, spotyka się z Witoldem Gombrowiczem. Wystawa w Rio de Janeiro.
1956  Wystawy w Amiens i w Grabowski Gallery w Londynie.
1957  Wystawy w Muzeum Narodowym w Poznaniu i w TPSP w Krakowie.
1960  Nakładem Instytutu Literackiego ukazuje się „Oko” – zbiór esejów o sztuce. Wystawa w Grabowski Gallery w Londynie.
1961 Wystawy w Sagittarius Gallery w Nowym Jorku i w Galerie Bénézit w Paryżu.
1962  Wystawa w Toronto.
1964  Wystawy w Grabowski Gallery w Londynie i w Galerie Bénézit w Paryżu.
1965  Spotkanie z Anną Achmatową w Paryżu. Nagroda Fundacji im. A. Jurzykowskiego.
1966  Po raz pierwszy (w „Kulturze”) publikuje „Wyrwane strony” z prowadzonego od czasów internowania w Starobielsku dziennika. Wystawy w Galerie Desbrière w Paryżu i w Galerie Motte w Genewie.
1967  Wystawa w Galerie Desbrière w Paryżu.
1968  Wystawa w Grabowski Gallery w Londynie.
1969  W Londynie ukazuje się rozszerzone wydanie „Na nieludzkiej ziemi”.
1970  Wystawy w Grabowski Gallery w Londynie i w Galerie Desbrière w Paryżu.
1971  Wystawa retrospektywna w Galerie Motte w Genewie.
1972  Nagroda Literacka Fundacji Godlewskich w Zurychu. Wystawa w Galerie Motte w Paryżu.
1974  W Lozannie wychodzi monografia Czapskiego, pióra Murielle Werner-Gagnebin, „Czapski, la main et l’espace”. Wystawy w Galerie Lambert w Paryżu i w Grabowski Gallery w Londynie. 15 listopada wraz z Jerzym Giedroyciem spotyka się w Zurychu z Aleksandrem Sołżenicynem.
1975  Wystawa w Librairie-Galerie Galaxie w Paryżu.
1976  Wystawa w Galerie Plexus Barbary i Richarda Aeschlimannów w Chexbres.
1977  Wystawy w Galerie Dédale w Genewie i w Librairie-Galerie Galaxie w Paryżu.
1978  Wystawa w Galerie Briance w Paryżu. Nakładem NOWej wychodzą w Polsce „Wspomnienia starobielskie”.
1981  Umiera Maria Czapska. Instytut Literacki wydaje tom szkiców „Tumult i widma”. Wystawa w Galerie Briance w Paryżu.
1983  Nakładem wydawnictwa Znak wychodzi zbiór esejów Czapskiego „Patrząc”, w wyborze i z posłowiem Joanny Pollakówny.
1985  Uczestniczy z dziesięcioma obrazami w paryskim Biennale.
1986 Krakowska Oficyna Literacka wydaje „Dzienniki, wspomnienia, relacje”  w opracowaniu Joanny Pollakówny i Piotra Kłoczowskiego. Wystawa w Muzeum Archidiecezjalnym w Warszawie.
1990  Pierwsze w Polsce oficjalne wydanie „Na nieludzkiej ziemi” (Czytelnik). Wystawa w Muzeum Archidiecezjalnym w Warszawie. Wystawa w Galerii BWA w Nowym Sączu. Wystawa w galerii Kordegarda.Wielka retrospektywna wystawa w Musée Jenisch w Vevey w Szwajcarii. Znak wydaje tom esejów i szkiców „Czytając” w wyborze i opracowaniu Jana Zielińskiego.
1991  Wystawa „Dziennik Józefa Czapskiego” w Muzeum Narodowym w Poznaniu.
1992  Wystawa „Józef Czapski. Malarstwo ze zbiorów szwajcarskich”, Muzea Narodowe w Krakowie, Poznaniu,  Warszawie. Nominacja na Honorowego Profesora ASP w Krakowie.
1993 12 stycznia umiera w Maisons-Laffitte. Zostaje pochowany na cmentarzu w Mesnil-le-Roi.

Na podstawie m.in. opracowania Joanny Pollakówny i Piotra Kłoczowskiego

 

 

Piszą o Józefie Czapskim

O WYSTAWACH:
Jerzy Wolf, „Józef Czapski”
           „Arkady”, 1938, nr 4
Daniel Halevy, „Wystawa Józefa Czapskiego”
           „Kultura”1951, nr 12/50
Jarosław Przemsza, „O malarstwie Józefa Czapskiego”
           „Głos Wielkopolski” 1957, nr 162
Barbara Zbrożyna, „Malarstwo Józefa Czapskiego”
           „Trybuna Ludu”, 1957, nr 180
Joanna Guze, „Wystawa Józefa Czapskiego”
           „Nowa Kultura”, 1957, nr 29
Jerzy Olkiewicz, Malarz samotności
           „Przegląd Kulturalny” 1957, nr 30
Piotr Skrzynecki, Józef Czapski
            „Echo krakowskie”,1957, nr 193
Ignacy Witz, Malarstwo Czapskiego
            „Życie Warszawy” 1957, nr 204
Michel de Ghelderode, Józef Czapski, mój człowieczy brat
            „Zeszyty Literackie”1993, nr 44 (przedruk)
Philippe Aries, Mądrość Czapskiego
            „Zeszyty Literackie”, 1993, nr 44 (przedruk)
Konstanty A. Jeleński, Aktualność malarstwa Józefa Czapskiego
            „Zeszyty Literackie”, 1994, nr 45 (przedruk)
Stanisław Frenkiel, Malarstwo Józefa Czapskiego
            „Wiadomości” (Londyn) 1964, nr 45
Zygmunt Turkiewicz, Wystawy londyńskie
            „Kultura”, 1965, nr 4/210
Fernand Tourret, Józef Czapski
            „Prevues” 1968, nr 205
Stanisław Frenkiel, Czapski w Londynie
            „Wiadomości” (Londyn) 1974, nr 27
Joanna Polakówna, Wystawa Józefa Czapskiego
            „Więź”, 1982, nr 7
Wojciech Karpiński, Czapski na paryskim Biennale
            „Zeszyty Literackie”, 1985, nr 11
Jacek Woźniakowski, Gadanina w pracowni
            „Zeszyty Literackie”, 1993, nr 44 (przedruk fragmentu)
Andrzej Osęka, Malarstwo bez pięknego kłamstwa
            „Tygodnik Powszechny”, 1986, nr 23
Tomasz Fiałkowski, Czapski w Warszawie
            „Znak”, 1986, nr 11-12
Dorota Jarecka, Czapski w Kordegardzie
            „Gazeta Wyborcza”, 1990, nr 163
Rajmund Kalicki, Mój Czapski
            „Tygodnik Literacki”, 1990
Grzegorz Grądkowski, Świat koloru i świat zatrzymany
            „Obserwator”, 1992, nr 15
Stanisław Tabisz, Spotkanie z Czapskim
            „Czas krakowski” 1992, nr 64
Stanisław Rodziński, Spojrzenie pełne pokory
            „Tygodnik Powszechny”, 1992, nr 14
Tadeusz Nyczek, Józef Czapski – „Wielkie światło”
            „Przekrój”, 1992 nr 17
Jerzy Hanusek, Czapski raz jeszcze
            „Czas krakowski” 1992, nr 87
Anna Baranowa, Powrót Józefa Czapskiego
            „Dekada Literacka”, 1992, nr 13
Tomasz Gryglewicz, Kulturalne malarstwo Józefa Czapskiego
            „Znak”, 1992, nr 9
Agata Ławniczak, Obrazy Józefa Czapskiego
            „Nowa Europa”, 1992, nr 106
Piotr Kopszak, „Przez Polską forma pokrzywdzona woła”
           „Więź” 1992, nr 11
Joanna Boniecka, Wystawa z klucza?
           „Odra” 1992, nr 10
Joanna Sosnowska, Sztuka trwałych wartości
           „Twórczość”, 1992, nr 10
Jacek Woźniakowski, Czapski w zbiorach Boisgnelinów
           „Tygodnik Powszechny”, 1996, nr 14 (przedruk)
Barbara Ziembicka, Wkopywanie się w rzeczywistość, dwie wystawy Czapskiego w Krakowie
           „Dziennik Polski”, 1996, nr 91
Dorota Jarecka, Lekkość i trud
           „Gazeta Wyborcza” 1996, nr 116
Jacek Królak ,Czapski, Boruta
           „Res Publica”, 1996 nr 7-8

SZKICE:
Roman Kołoniecki, Przygody w kraju kolorów
           „Pion", 1938, nr 15
Jan Ulatowski, Malarstwo Józefa Czapskiego
           „Prevues", 1955, nr 47
Aleksander Jackowski, Józef Czapski
           „Przegląd artystyczny", 1957, nr 4
Jan Białostocki, Józef Czapski i tradycja
           „Przegląd artystyczny", 1957, nr 4
Murielle Werner-Gagnebin, Kadr Czapskiego
           „Zeszyty Literackie", 1994, nr 45
Murielle Werner-Gagnebin, Ręka i przestrzeń
           „Wiadomości" (Londyn), 1974, nr 14-15
Konstanty A. Jeleński, Oko i czas
           „Wiadomości" (Londyn), 1974, nr 14-15
Joanna Polakówna, Olsnienia i medytacje - o malarstwie Józefa Czapskiego
           „Zeszyty Literackie", 1985, nr 9
Bogusław Mansfeld, Znane nazwisko, nie widziane obrazy
           „Szkice" 1986, nr 4
Wojciech Karpiński, Malarstwo Czapskiego
           „Zeszyty Literackie", 1991, nr 34
Bogusław Ł. Deptuła, Malując - O Józefie Czapskim
           „Kresy", 1992, nr 11
Krystyna Czerni, Czy Józef Czapski mógłby zostać członkiem Grupy Krakowskiej?
           „Znak", 1992, nr 9
Piotr Kłoczowski, Skrawki
           „Zeszyty Literackie", 1993, nr 44
Andrzej Osęka, Kim był Czapski dla mnie i dla takich jak ja
           „Kresy", 1993, nr 16
Joanna Sosnowska, Czapski
            „Twórczość", 1994, nr 4
Janusz Marciniak, Czapski
           „Znak", 1996, nr 3
Jacek Waltoś, Sieć malarska
           „Znak", 1996, nr 3
Krystyna Zwolińska, Podróż na Wschód
           „Znak", 1996, nr 3

O KSIĄŻKACH:
Jerzy Wolff, Książka o sztuce i życiu Pankiewicza
           „Pion", 1937, nr 24
Tadeusz Szydłowski, Jozefa Pankiewicza wypowiedzi o malarstwie - na marginesie książki Józefa Czapskiego
           „Kurier Literacko-Naukowy", 1937, nr 33
Jan Ulatowski, Pankiewicz a sytuacja malarstwa (z okazji ksiażki Józefa Czapskiego o Pankiewiczu)
           „Głos Plastyków", 1938, nr 1
Przecław Smolik, Książka o Pankiewiczu
           „Ateneum", 1938, nr 2
Bogusław Mansfeld, Malować najważniejsze
           „Nowe Książki", 1993, nr 5
Grażyna Bastek, Moralność malarstwa
           „Kresy", 1993, nr 4
Konstanty A. Jeleński, Czyste malarstwo czy poetyka
           „Kultura", 1960, nr 9/155
Teresa Skórzewska, Oko widzące
           „Wiadomości" (Londyn), 1960, nr 35-36
Jerzy Wolff, OKO widziane z kraju
           „Sycyna", 1996, nr 38
Wojciech Lipowicz, Artysta i czas
           „W drodze", 1983, nr 5
Stanisław Rodziński, Pisane z paletą w ręku
           „Tygodnik Powszechny", 1983, nr 23
Janusz Marciniak, Podziemna korona
           „Dzienniki Józefa Czapskiego" - katalog wystwy, Muzeum Narodowe Poznań, 1991
Marek Klecel, Oko i pamięć Józefa Czapskiego
           „Nowe Książki", 1993, nr 5
Maria Janion, „Dziwaczny wzrost"
           „Res Publica Nowa", 1993, nr 11

TEMATY I REFLEKSJE:
Joanna Polakówna, Józefa Czapskiego pisanie o sztuce
Sztuka dwudzistolecia międzywojennego, Materiały Sesji Stowarzyszenia Historyków Sztuki
           Warszawa, PWN 1982
Andrzej Nowakowski, Homo pingens et scribens, O Józefie Czapskim
           „Znak" 1986, nr 11-12
Paweł Taranczewski, Czapski patrzy na sztukę
           „Znak" 1986, nr 11-12
Jan Zieliński, Kolejność ważności. Pomyślane jako wstęp do tomów esejów literackich Józefa Czapskiego „Czytając"
           „Twórczość", 1986, nr 8
Jarosław Krawczyk, „Procent od kontemplacji"
           „Krytyka", 1991, nr 37
Janusz Marciniak, Józef Czapski - metafizyka konieczności
           „Znak" 1992, nr 9
Wojciech Karpiński, Słowa żywe
           „Zeszyty Literackie", 1993, nr 44
Arkadiusz Bagłajewski, Kajety i dzienniki Józefa Czapskiego, w: „Czapski i krytycy, antologia tekstów"
           Lublin 1996

RELACJE:
Richard Aeschlimann, W hołdzie Józefowi Czapskiemu
           „Revizor" (Lozanna), 1975, nr 4
Konstanty A. Jeleński, Z Józefem Czapskim w Luwrze, czyli o nieodrobionym zadaniu
           „Kultura", 1976, nr 4/343, s. 2
Aldona Mickiewicz, Wieczne czuwanie
           „Tygodnik Powszechny", 1992, nr 14
Gustaw Herling-Grudziński, „Chciał nie istnieć"
           „Tygodnik Powszechny", 1993, nr 4
Andrzej Wajda, Spacery po Luwrze
           „Zeszyty Literackie", 1994, nr 45
Jeanne Hersch, Józef Czapski
           „Zeszyty Literackie", 1994, nr 45
Krzystof Jung, Ostatnie spotkania
           „Zeszyty Literackie", 1994, nr 45
Zbylut Grzywacz, Druga strona rzeki
           „Znak", 1996, nr 3

GLOSY:
Adam Michnik, Czytając
           „Zeszyty Literackie", 1986, nr 13
Maria Janion, Artysta przemienienia
           „Teksty Drugie", 1991, nr 1/2
Adam Zagajewski, Piłowanie i błysk
           „Zeszyty Literackie", 1994, nr 46

Powyższy spis został zaczerpnięty z: „Czapski i krytycy, antologia tekstów"
Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin 1996

 
PONADTO:
Czapski - numer specjalny
            „Quart" - kwartalnik Instytutu Historii Sztuki Uniwersytetu Wrocławskiego, 2013, nr 2
„Wierzyłem, że oni żyją” - rozmowa Andrzeja Wajdy z Józefem Czapskim
            „Polityka” 2007 r. z 10 września

POWRÓT DO POCZĄTKU »